Y Genhinen a’r Siamrog

Cyfres o dair darlith gyhoeddus am amrywiaeth o berthnasau rhwng Cymru ac Iwerddon yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru,
Tŷ Tredegar, Casnewydd, 31 Gorffennaf – 7 Awst 2004.



1. Llun 2 Awst, Pabell y Cymdeithasau, 1.00 – 2.00 o'r gloch.

Y Br. Martin Culliford: Y Siartwyr ac Iwerddon.

Roedd yna Wyddelod ymysg y siartwyr arfog, ac hefyd ymysg aelodau’r fyddin a’u heriodd yn Sgwâr John Frost, Casnewydd, yn 1839.

Cadair: Paul Flynn, A.S.

Athro mewn ysgol gyfun ar gyffiniau Casnewydd a hanesydd yw Martin a ddaeth o Loegr a dysgu’r Gymraeg.

Cyflwyniad i’r gyfres i gyd ac i’r ddarlith hon gan Barry Tobin, Fforwm Cymru y Newyn.

Un erthygl ar ddeg (yn Saesneg) ar y wefan hon yn trafod hanes y Gwyddyl yng Nghasnewydd, Mynwy a Gwent.

***************

2. Mercher 4 Awst, Pabell y Cymdeithasau, 1.00 – 2.00 o'r gloch.

Y Br. John Iorwerth Davies: Pat O’Brien, Arweinydd Eisteddfodau.

Roerdd Edward David (‘Pat’) O’Brien (1910 – 1953), yn fab i Wyddel a ddiflannodd mewn amgylchiadau aneglur wedi priodi’r fam, Cymraes o’r hen Sir Drefaldwyn.
Roedd ‘Pat’ yn ysgolfeistr, arweinydd cyngherddau, beirniad eisteddfodol ac yn gymeriad amlwg.

Cadair: Barry Tobin.

Llyfrgellyd cyhoeddus blaengar a llyfrydd profiadol yw Iorwerth Davies a aned yn yr hen Sir Drefaldwyn.
Cyhoeddwyd ei lyfr, Pat O’Brien 1910 – 1953, gan Cymrodoriaeth Talaith a Chadair Powys yn 2003.
Fe aeth allan o brint yn fuan wedyn ond trefniwyd ei ailargraffu mewn pryd i’r eisteddfod.

Cyflwyniad y Cadeirydd.

Testun llawn y ddarlith hon


3. Gwener 6 Awst, ‘Y Stiwdio’, 1.00 – 2.00 o'r gloch.

Y Fes. Elinor Bennett: Datblygu Perthnasau Diwylliannol rhwng Cymru ac Iwerddon.

Hanes yr ymdrechion a wnaethpwyd yn Abergwaun gan Myles Pepper a’i gefnogwyr (gan gynnwys Elinor ei hun) yn ArtsWavei ddathblygu cysylltiadau parhaol rhwng Cymru ac Iwerddon.

Cadair: Lenna Pritchard󈛽Jones.

Mae Elinor yn delynores o fri yng Nghymru a thu hwnt.

Cyflwyniad i’r ddarlith hon gan Barry Tobin.

Y Gwyddyl yn Sir Benfro yn yr ail ganrif ar bymtheg
(Erthygl yn Saesneg)

***************

Dwylo

Llaw dirion dealltwriaeth
dros y dŵr
yw storiín cenhadaeth,
dwy law tu draw i ddau draeth
yn dalar’un frawdoliaeth.

Dwy law yn cydio’n dawel, a dwy law'n
dal dwy wlad yn ddiogel,
y ddwy yn dal, doed a ddêl,
’run gwir ar yr un gorwel.

(Mererid Hopwood, Tŷ Dewi, Mis Awst 2002.)



Trefnwyr: Fforwm Cymru y Newyn.
(Elusen Gofrestredig Rhif: 1057587).

Cadeirydd: John Sweeney.
Trysorydd: Joe Moore.
Ysgrifennydd/Gwasg/Cyhoeddusrwydd/ymholiadau yn Saesneg:
John O’Sullivan (029 20615147/ jossernews@ntlworld.com).
Ymholiadau yn y Gymraeg: Barry Tobin (02920916146 / masseytown@yahoo.ie).



English

Eisteddfod 1998

Eisteddfod 2000

Eisteddfod 2002

The Irish Famine: Wales Famine Forum

Hafan