In Ainm an Mhic

Tá an scéal inste chomh minic sin is nach dtig le héinne a bheith neamheolach ar an choir a rinneadh. Le linn chogaidheachta na luathseachtóidí, d’ionsaigh na Sealadaigh ar thábhairne i nGuildford Shasana, agus gortaíodh is maraíodh a lán daoine neamhchiontacha. De thairbhe an fhoinn díoltais i gcroíthe cuid mhór de mhuintir Shasana ag an am, cuireadh líon Éireannach faoi ghlas, gidh nach raibh aon fhianaise ina gcoinne. Nuair a fuair na húdaráis chuí amach cé hiadsan a rinne an t‒ár, d’fhan siad ina dtost ar eagla neamhchlú orthu féin. Faoi dheireadh thiar, i ndiaidh na mblianta fada gan dóchas, d’éirigh le lucht tacaithe Cheathrar Guildford is Chlann Mhig Uidhir an cás a oscailt athuair. Cuireadh an breitheamhnas ar ceal, ach bhí sé ródheireannach do Giuseppe Conlon, athair Gerry Conlon, a bunaíodh an scannán ar a dhírbheathaisnéis. Chan aon ábhar íontais é sin gur thug na Coimeádaithe, preas Murdoch agus a leithéid, go fíochmhar faoin scannán. Ní raibh in ‘In The Name of The Father’, dar leo, ach bolscaireacht ar son na Sealadach. Rinneadh neamhaird d’fhulaingt na ndaoine a gortaíodh is a maraíodh i nGuildford. Ba chóir don Cheathrar is do Chlann Mhig Uidhir buidheachas a ghabháil gur fhág córas dlí Shasana go beo iad seachas iad a chrochadh, agus go bhfuair siad a saoirse faoi dheireadh thiar. Léiríonn an chéad dhá chúiseamh nach bhfaca na créatúir bhochta an scannán. Cruthaíonn an treas cúiseamh nach dtuigeann siad cad is dlí ann. Ach, ar an drochuair, tá cuid ar a laghad den fhirinne ráite acu i gcúiseamh eile.

Más ag brú imeachtaí beagnach fiche bliain i níos lú ná dhá uair a chloig, caithfidh tú sonraí an scéil a mhaolú beagán. Ba mhaith an mhaise don scannán dá thairbhe sin Gerry Conlon is a athair a thaispeáint sa chillín chéadna de ghnáth, sa chaoi is go dtig linn iomlán an ghrá is an mheasa eadarthu a fheicsin. Níor chuir an t‒amhrán, ‘Dedicated Follower of Fashion’, isteach ar an scéal, gidh gurb amhrán de chuid na Seascaidí seachas na Seachtóidí a bhí ann. Ach cén mhaitheas é an finné tábhachtach a athrú óna ógánach measúil ina fhear óil suarach? Cad chuige ar cuireadh an Ceathrar is Clann Mhig Uidhir sa chúirt le chéile, nuair a fuair siad cúiseanna faoi leith? Goidé a tharla do sna dlíodóirí eile seachas Gareth Pierce? Agus má bhí géarghá le páirt Gareth Pierce a thabhairt d’Emma Thompson seachas do scothbhanaisteoir de leithéid Helen Mirren nó Jane Laportaire, cad chuige ar taispáineadh Bhí Pierce ina bhean challánach ag gáir os comhair na Cúirte Achomhairc, nuair atá clú uirthi mar bhean chiúin agus nach bhfuil ceart aici mar aturnae labhairt os comhair na cúirte sin? B’fhéidir nach bhfuil an difríocht chéadna idir aturnatha is abhchóidí i SAM, an tír ina bhfuil an chuid is mó den lucht féachana, ach is masla é ar mhuintir SAM a chuir in iúil nach dtig leo a ghlacadh le héagsúlacht den leithéid. Sa sraithdhráma bunaithe ar imeachtaí Watergate,‘Washington Behind Closed Doors’, Currie a bhí mar shloinne ar an Uachtarán agus ní raibh tuin Ghearmánach ag an phearsa bunaithe ar Henry Kissinger.

Mar sin féin, léirigh an dráma torthaí tubaisteacha uaillmhianta neamhshríanta go rímhaith. Cad chuige nár rinneadh amhlaidh de scéal an Cheathrair? Rinneadh pearsa amháin de na péas a chéasaigh Gerry Conlon, agus an t‒ainm a athrú. Níor bhain an nós seo d’fhírinne an scéil ar chor ar bith, agus bhéadh éifeacht níos láidre ag an scannán ina iomlán dá rinneadh pearsanta samhlaíochta amach is amach, le hainmneacha eile, den Cheathrar. ‘Nes na’r hanesydd at y gwir di‒goll / Ydyw’r dramodydd, sydd yn gelwydd oll‘ (Níos gaire ná an staraí don fhírinne bhuan / Atá an dramadóir, nach bhfuil ann ach bréag amach is amach) a deir an file Breatnaise Robert Williams‒Parry.

Cailleann ‘In The Name of The Father’ cuid mhór dena éifeacht ós rud é nach samhlaíocht é ná nuachtóireacht ach an oiread. Ba chóir é a dhéanamh gan aon amhras, ach cuireann na lochtanna ar ár bhfaichill muid. Is fearr ann ná as dó, ach is mór an trua é nar chinn na scannántóirí roimh ré goidé a bhí idir chamánaibh acu.

©: Tim Saunders, 1994. Is iriseoir neamhspleách i gCaerdydd é Tim Saunders. Tógadh a bheirt iníon le Breatnais (teanga na máthar) agus le Cornuais (teanga an athar a rugadh i gCorn na Breataine). Tá an iníon is sine acu ar fhoireann rinnce ‘Lord of the Dance’ i láthair na huaire (1999).

An Briathar Saor Uimh. 1

Leathanach Baile / Hafan / Home Page