Caerdydd: Seremoni Goffa a Myfyrdod, Gŵyl Badrig, 17 Mawrth 2009



Cofeb Genedlaethol Cymru y Newyn Mawr
Mynwent Cathays , Caerdydd
Dydd Mawrth 17 Mawrth, 2009: Dydd Gŵyl Padrig Sant
Am 11.00 o’r gloch yn y bore.

(MAP)

Cyn y seremoni hon dethlir Offeren arbennig am 9.15 o’r gloch ar gyfer Gŵyl Badrig yn Eglwys Gatholig Ioseff Sant, Heol Seland Newydd, Cathays. (MAP)



Yn ystod y Newyn Mawr yn Iwerddon (1845—1850) gorfodiwyd i oddeutu dwy miliwn a hanner o bobl ymfudo “i’r nefoedd ynteu tramor...”

Bydd ein meddyliau heddiw gyda nhw a chyda’r llu o bobl sydd yn dioddef eisiau dŵr, eisiau bwyd, tlodi, anghyfiawnder a rhyfel yn ein dyddiau ni.



Rhaglen y Seremoni

(Meistr y Ddefod: Mr. Colin Sangster, Plwyf Catholig Ioseff Sant)




1. Rhagair gan John Sweeney, Cadeirydd Fforwm Cymru y Newyn.

2. Croeso dros Ddinas Caerdydd gan y Gwir Anrhydeddus Arglwydd Faer Caerdydd, Cynghorydd Kate Lloyd.

3. Neges yn y Wyddeleg a Saesneg gan Llwydd Iwerddon, Mary McAleese, wedi’i darllen gan Gearóid MacNamara, Prifgonswl Iwerddon yng Nghymru.

4. Neges yn y Gymraeg a Saesneg gan yr Arglwydd Dafydd Elis‑Thomas, Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

5.Dave Burns yn canu: The Country I’m Leaving Behind

Cawsai’r gân hyfryd hon am alltudiaeth ei chanu yn fynych yn Newtown, yr hen dreflan Wyddelig yng Nghaerdydd.
Cafodd Dave Burns ei syfrdanu wrth ddarganfod nad oedd neb yn adnabod y gân pan ymwelodd ag Iwerddon, gwlad ei hynafiaid, yn y chwedegau hwyr.
Er i’r alaw, arddull a geiriau ddangos yn glir ei bod wedi cael ei hysgrifennu – hwyrach yng Nghymru – gan rhywun o Iwerddon, cân yw hon sydd yn canu tros yr ymfudwyr i gyd waeth pa wlad bynnag a pha iaith bynnag y maen nhw wedi ei gadael.


Un o blant Newtown, ‘Iwerddon Fach’ Caerdydd gynt, yw Dave. Mae’n aelod hefyd o’r grwpiau enwog, ‘Yr Hennessys’ ac ‘Ar Log’.

6. Côr Cochion Caerdydd: Sliabh Geal gCua.

Cyfansoddiwyd y gân hon yn y Wyddeleg gan yr alltud o Swydd Waterford, Pádraig Ó Miléadha (1877 – 1947), a ymsefydlodd yng Nghlydach am oddeutu ugain mlynedd cyn ac ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf.
Cychwynodd y côr gydag un pennill yn y Wyddeleg wreiddiol cyn canu’r gân i gyd yn y Gymraeg.
Mae’r gân Wyddelig hon o Gymru yn canu tros y bobl sydd yn byw ymhell o’u cartref ac o’u hiaith frodorol.


7. Ysgol Gynradd Gladstone:
a) Bydd y plant yn adrodd Famine, cerdd gan Anne Kelly;
b) Bydd y plant yn gosod tusw o flodau wrth waelod y Gofeb.

8. Ysgol Gynradd Gatholig Ioseff Sant, Cathays:
a) Bydd y plant yn adrodd geiriau’r gân enwog The Fields of Athenry;
b) Bydd y plant yn gosod tusw o flodau wrth waelod y Gofeb.

9. Ysgol Gynradd Gatholig Padrig Sant, Grangetown:
a) Bydd y plant yn adrodd The Famine, cerdd syml gan Róisín Hambly;
b) Bydd y plant yn gosod tusw o flodau wrth waelod y Gofeb.

10. Ysgol Gynradd Gymraeg Mynydd Bychan, Cathays:
a) Bydd y plant yn canu Weithiau rwy’n gofyn;
b) Bydd y plant yn gosod tusw o flodau wrth waelod y Gofeb.

11. Ysgol Uwchradd Gatholig Corpus Christ, Llanisien;
a) Bydd y bobl ifanc yn canu’r gâ Wyddelig: Irish Blessing
b) Bydd y bobl ifanc yn gosod tusw wrth waelod y Gofeb.

12. Y Brawd Brian Butler I.C. o’r Eglwys Gatholig Ioseff Sant, Cathays, yn darllen hanes y ffoi o'r Aifft (Matthew 2: 13 ‑ 18)

13. Myfyrdod: Y Parchedig Aled Edwards, Prif Gyfareddwr, CYTÛN – Eglwysi Ynghyd yng Nghymru.

14. Gosod torchau / blodau wrth waelod y Gofeb tra fydd y Côr Cochion Caerdydd yn canu Dona Nobis Pacem ac yna y gân Wyddelig, ‘Only Our Rivers Run Free’.

Gosodir y torchau yn ôl y drefn hon:

a) Commander Commander John Curteis, y Dirprwy Arglwydd‑Raglaw i Dde Morgannwg.
b) Yr Arglwydd Faer Caerdydd, Y Cynghorydd Gill Bird.
c) Ar y cyd gan yr Arglwydd Dafydd Elis‑Thomas, Llywydd, Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Mr. Gearóid MacNamara, Prif Gonswl Iwerddon yng Nghymru.
d) Olwen ar ran Côr Cochion Caerdydd.

15. Dave Burns yn canu, ‘The Parting Glass’.
Cysylltir y gân ffarwelio hon â Donegal a rhai â'r siroedd gorllewinol eraill yn yr hen dalaith o Ulster.

16. Bendith / Gweddi gan y clerigwyr: y Brawd Brian Butler, I.C., y Parchedig Aled Edwards, y Parchedig John Rowe (Eglwys Fethodistaidd Cathays).

17. Ôlair gan Harri Pritchard‑Jones, meddyg, llenor a darlledwr.

18. Côr Cochion Caerdydd yn arwain wrth i bawb ganu ‘Amhrán na bhFiann’, Anthem Genedlaethol Iwerddon.

19. Côr Cochion Caerdydd yn arwain wrth i bawb ganu ‘Hen Wlad fy Nhadau’, Anthem Genedlaethol Cymru.




Seremoni wedi’i threfnu gan Fforwm Cymru y Newyn gyda chydweithrediad Plwyf Catholig Ioseff Sant a Chyngor Caerdydd.



Ar ôl y seremoni estynnir Fáilte / Croeso / Welcome i bawb o 12.00 o’r gloch ymlaen yng Nghlwb Catholig (Cymdeithasol) Ioseff Sant, 29 Heol yr Eglwys Wen. Darperir lluniaeth ysgafn a cheir y feillionen Wyddelig ei gwlychu lawer tro!

MAP

Dyred pan fynnych, cymer a welych,
A gwedi delych, tra fynnych trig!


Gan Sypyn Cyfeiliog,1340 – 1390.




Hon fydd yr unfed ar ddeg a’r seremoni olaf i gyd a drefnir gan Fforwm Cymru y Newyn, Caerdydd.

Rydym ni’n ddiolchgar i’r sefydliadau, cymdeithasau ac unigolion i gyd a fu’n gefnogol i ni mewn ffyrdd amrywiol ers y seremoni gyntaf yn 1999.

Rydym yn arbennig o ddiochgar i Gyngor Caerdydd ac i’w Gwasanaethau Profedigaeth.
Ers i’r seremoni gyntaf yn 1999, buon nhw’n cefnogi’r seremoni bob blwyddyn yn ogystal â chynnwys y Gofeb yn eu Llwybr Treftadaeth (gweler rhif 14 y ddogfen).

Diolch yn fawr arbennig i’r Meistr y ddefod, Colin Sangster.


ENGLISH




Diwrnod i gofio...
Yn 2003 trefnodd Michael Blanch, gyrrwr tacsi yn Nulyn, ‘Seremoni Goffadwriaeth y Newyn Mawr’. Cafwyd neb yno ond Michael ei hun ac ei wraig, Betty.

Ym mis Mai 2008, ysywaeth, fel canlyniad i’w hymdrechion dewr a dibaid, cyhoeddodd llywodraeth Iwerddon ‘Ddiwrnod Cenedlaethol Coffadwriaeth Newyn’ a drefnir bob blwyddyn yn Iwerddon a thramor...

Gwell cynnau cannwyll na melltithio’r tywyllwch...



Gorgysylltiadau’r Ŵyl
Erthyglau amrywiol yn Saesneg ac yn y Gymraeg ar y wefan hon sydd yn adlewyrchu’r ŵyl a thema’r seremoni, ac a fydd, hwyrach, yn achos i ambell i wên, i ddeigryn ac i elfen o ymffrostio.



Cofeb Genedlaethol Cymru y Newyn Mawr

The Wales National Great Famine Memorial

Hafan / Home / Abhaile.