Gorgysylltiadau i’r Gymraeg

Cofio’r Newyn Mawr yng Nghaerdydd.

Y Ddraig Werdd.
Cylchgrawn Gwyddelig yn y Gymraeg a gafodd hynt go fyr.

Codau html
Codau html ar gyfer y ‘to bach’ (ˆ) yn y Gymraeg.

LEXICELT
Geiriadur arlein Cymraeg / Gwyddeleg, Gwyddeleg / Cymraeg.

Anthem Genedlaethol Cymru
Anthem sydd yn annwyl i fwyafrif pobl Cymru waeth pa iaith y maen nhw yn ei siarad.

Gwyddel
Gan: John Glyn Jones.
Cyhoeddiwyd yn Barddas, Rhif 296, Ionawr-Chwefror 2008, tudalen 3.
Gyda throsiad i’r Wyddeleg ac i’r Saesneg.

And the First Shall be Last...
Digwyddodd yr hanesyn damegol hwn yn ystod taith awyren BA rhwng Johannesburg a Llundain yn union fel yr adroddir fan hyn.

Dau Fardd: Un Ffawdd
Fe’u ganwyd yn 1887, y Cymro, ‘Hedd Wyn’, ym mis Ionawr, y Gwyddel, Francis Ledwidge, ym mis Awst.
Fe’u lladdwyd ar 31 Gorffennaf, 1917, ar yr un rhan o Ffrynt erchyll y Gorllewin. Yna, fe’u claddwyd yn yr un fynwent filwrol.

Rhyfel: ‘Hedd Wyn’ (1887 ‑ 1917).
Mae’r gerdd hon ymysg y rhai mwyaf teimladwy a thorcalonnus a ysgrifenniwyd yn y Gymraeg yn ystod yr ugeinfed ganrif.

Ein Gwlad
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Telyn Fud
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Gorffen Crwydro
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Gwenfron a Mi
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Plant Trawsfynydd, 1914
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Marw Oddi Cartref
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Mewn Album
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Nid a’n Ango
Gan Hedd Wyn (Gyda throsiad i’r Wyddeleg).

Eglwys Arras.
Adfail o eglwys yng nghanol y gad. Yno y mae milwyr bychain o Gymry yn casglu o gwmpas yr allor foel a chael rhyw loches am sbel.
Yna, mae rhywun yn dechrau canu un o emynau’r hen wlad a phawb yn ymuno.
Golygfa deimladwy sydd yn serio.
Gan Percy Huges, bardd a milwr o Sir Fôn.

Cyrnol / Colonel.
Yn anaml iawn y ceir cerdd yn canu am dranc anifail ar faes y gad.
Cerdd arall o faes y gad gan Percy Hughes.

Ar Goeden Friw
Cerdd mewn pedair llinell: robin goch yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Gwreddiau
Cerdd y Goron 2003 gan Mererid Hopwood gyda throsiad i’r Wyddeleg.

Mae Cân yn Llond yr Awel.
Pwy na wyr fod nifer yr adar mân wedi disgyn yn syfrdanol yn y blynyddoedd diweddar.
Mae’r gerdd hon yn portreadu agwedd ar Gymru nas gwyddom amdani bellach.

Dau Englyn.
1.:‘Michael Collins’ gan John Glyn Jones;

2.: ‘Y Fam Teresa’ gan Arthur Thomas.

I’r Fam Teresa
Cerdd gan Morgan D. Jones, Maesteg.

Triban Cyfareddol o Forgannwg.
O ‘Tribannau Morgannwg’ (Tegwyn Jones, gol.)

Peerless Jim Driscoll: Gwyddel Digymar Cymru.
Cerdd gan Grahame Davies.

Plant yr Almaen.
Cerdd, gan ‘Gwenallt’, (1899 – 1968).

Cofio.
Cerdd gan Moses Glyn Jones (1913 ‑ 1994).

Llŷn.
Cerdd arall gan Moses Glyn Jones.

Mari Fach fy Nghariad
Cân werin.

Brethyn Cartref
Cân werin.

Croeso Cynnes i’w Gartref...
Hanesyn (stori wir) o Ddinas Corc, Iwerddon tua chwedeg o blynyddoedd yn ôl.

Carreg yr Offeren
Cerdd syml am hanes mangre ddiarffordd yn Iwerddon lle y ceid yr Offeren yn gudd yn yr oes cythgyblus o’r blaen.

Dwylo Dros y Môr
Cerdd fer gan Mererid Hopwood.

Er Cof am Blantos y Newyn
Hanesyn byr a barddol am Iwerddon y Newyn Mawr.

Fe’m Taflwyd Allan o Dŷ Mulligan
Fersiwn Cymraeg o gerdd yn y Wyddeleg, ‘Caite Amach as Tigh Mhulligan’, gan Diarmuid Ó Gráinne.

Nhad Wrth ei Waith
Plastrwr o Iwerddon sydd o dan sylw yn y gerdd fechan hon.

Myn Mair.
Dywedir i’r hen emyn hwn gan awdur anhysbys gael ei adnabodd fel eiddo’r peth drwg gan rywrai ymysg y werin a’i cadwai ar gudd ar hyd y canrifoedd.

Y Fendigaid Fair.
Cerdd gan y Prifardd Einion Evans.

Dydych Chi Ddim yn Dod o’r Parthau Hyn?.
Cerdd gan y Prifardd Iwan Llwyd.

Nadolig ar yr Ynysoedd Aran.
Yn 1964 cafodd y meddyg a llenor Dr. Harri Pritchard‑Jones y fraint o fwrw’r Nadolig ar yr Ynysoedd Aran.

Padi.
Darganfuwyd y gân hon am hen Wyddel, y’i cafwyd yn grwydryn ar heolydd Cymru, yn yr albwm ‘Mynediad am Ddim’ (‘Mae’r Grwp yn Talu’) a gyhoeddwyd gan Sain (Recordiau) Cyf yn y saithdegau. Cafwyd caniatâd caredig Sain i’w hail‑gyhoeddi fan hyn.

Pererin
Cerdd gan Vernon Jones.
Marwolaeth hen grwydryn o Iwerddon a fu farw ar ochr y ffordd yng Nghymru.

Gwyddel yn y Dre.
Cân gan y prifardd Twm Morus y’i cafwyd yn y casét, Sgwarnogod Bach Bob (‘Bob Delyn a’r Ebillion’) a gyhoeddiwyd gan Gyhoeddiadau Sain a roes ganiatâd caredig i’w chyhoeddi yma.

Gwyddel y Pentre Gwyn.
Gan ‘Anthropos’ (Robert David Rowland, 1853 ‑ 1944).
Hen Wyddel ar ei hynt masnachol o gwmpas pentrefi Cymru a ddylanwadodd am oes ar fywyd yr awdur.

Tranc Teulu.
Hanesyn truenus o gyfnod y Newyn Mawr yn Iwerddon gan y Tad Peadar Ó Laoghaire, 1839 – 1920.

Marwolaeth mewn Newyn.
Tranc gŵr a’i wraig mewn ysgerbwd o fwthyn a fu unwaith yn gartref i’w teulu dedwydd yn ystod y Newyn Mawr.
Gan a‘Máirea’(Séamus Ó Grianna, 1889 – 1969).Gŵyl Padrig yn y Klondike.
Dydd Gŵyl Padrig Sant yn y Klondike yn ystod y rhuthr am aur.

Taten.
Cerdd gan David Greenslade, Caerdydd, ar sail newyn y daten yn Iwerddon.

Cân y Tatws Duon.
Cerdd gan Máire Ní Dhroma a welodd y newyn yng Ngorllewin Swydd Waterford.

Biaffra.
Cerdd am y newyn ym Miaffra yn y chwedegau gan y llenor Dafydd Rowlands.

Colomennod mewn Dinas ar Drothwy’r Nadolig.
Cerdd gan y Prifardd Alan Llwyd am y colomennod dinesig ’na sydd wedi bod yn annwyl i mi ers i fy niweddar fam ddangos i mi pa mor fawr oedd ei chariad hi tua chreaduriaid, yn enwedig yr adar mân.

Plygain
Cerdd aruthrol am y Rhyfel Byd Cyntaf R. Williams Parry gyda’r ergyd annisgwyl yn y llinell olaf i gyd.

Gwenyn a Charolau.
Cofion David Delta Evans am yr hen Nadolig yng Nghymru gynt.

Gweithio Cyflaith Nos Cyn y Nadolig.
Un arall o hen arferion y Cymry a ddiflannodd yn llwyr fel y’i cofiwyd gan Evan Isaac.

Canu Carolau.
Fel y’i cenid y carolau yng Nghymru’r oes o’r blaen fel y’i cofiwyd gan John Lloyd Williams (1854 – 1945).

Y Nadolig .
Englyn trawiadol o hardd gan y bardd annwyl ‘Hedd Wyn’.

Ar Gyfer Heddiw’r Bore.
Mae’r gân ddihafal hon am yr annwylaf o garolau’r Nadolig yng Nghymru.

Croeso mewn Llys.
Mae’r gerdd hon gan ‘Sypyn Cyfeiliog’ (tua 1350?) yn tystio i ddifyrrwch a haelioni’r Nadolig yng Nghymru ganrifoedd lawer cyn i Charles Dickens ymddangos.

Cyflwynwyd i Ed ar Ddydd Pen ei Flwydd
Cerdd i’w fab gan ‘Arfonfardd’.

Penblwydd fy Annwyl Briod
Cerdd i’w wraig gan ‘Arfonfardd’.
Ac eithrio ei enw barddol, ni erys dim o hanes y gŵr bonheddig a luniodd y ddwy gerdd dyner hyn.

Mynydd Cŵa Disglair (Sliabh Geal gCua)
Cân alltud o Iwerddon yn byw yng Nghymru.

Bryniau Tirion Erin
Hiraeth am yr Ynys Werdd.

E = MC²
Cerdd arall: goleuni, bywyd a thrigo...

Pat O’Brien 1909 – 1953
Cyflwyniad i lyfr annisgwyl yn y Gymraeg am Gymro unigryw y daeth ei dad o Iwerddon ac ei fam o Sir Drefaldwyn.

Gwefan bersonal Peter Finch, Cyfarwyddwr yr Academi Gymreig.
Gyda llu o orgysylltiadau Cymreig a Chymreig bydd clustnodi’r wefan hon yn talu ma’s o law.

(masseytown@yahoo.ie).

Hafan